БИР ТОМЧИ СУВ БОҒНИ АСРАЙДИ ЁКИ СУВ МУАММОСИНИ ҲАМКОРЛИКДА ҚАНДАЙ ЕЧИШ МУМКИН?

Сув масалалари глобал иқлим ўзгариши муаммоларининг кескинлашуви оқибатида  долзарблашиб бормоқда. Марказий Осиё давлатларида ҳамкорликда сувга эга юқори давлатлар 

(Тожикистон, Қирғизистон) ва қуйи давлатлар (Ўзбекистон, Туркманистон) ўртасида ҳамжиҳатликда сув ресурсларини бошқариш, эгалик қилиш ва ҳамкорликни кучайтиришга ёрдам бериш мақсадида 2019 йил 22-23 апрель кунлари Ўзбекистан ва Қирғизистон Подшоота дарёси кичик ҳавзаси кенгашининг иккинчи қўшма йиғилишини ўтказиш учун Наманган шаҳрига ташриф буюришди.

Батафсил

Бўзариқ ўтадиган қишлоқларда яшовчи, ирригация йўналишидан ўқиб келганлардан ҳам ариқни кенгайтириш ва сув муаммосини ечиш борасидан таклифлар чиқмайди.

На туман ҳокимлиги сув хўжалиги бўлими, на маҳалла фуқаролар йиғини ариқни кенгайтириш ва тозалаш, Ҳисорак сувомборидан келадиган мўл сувнинг маълум қисмини Бўзариққа буриб, ўттиз мингдан зиёд аҳоли су ичадиган ҳудуддуги муаммони ҳал қилгиси келмайди. Муаммо ечими эса озроқ ташаббус ва кўпроқ меҳнат холос…

Батафсил

Проблемы Аральского моря и водных ресурсов Центральной Азии

Одной из крупнейших глобальных экологических катастроф в новейшей истории, переживаемой странами и населением в 62 миллиона человек в Центральной Азии, является трагедия Аральского моря, которая в своих экологических, климатических, социально-экономических и гуманитарных последствиях имеет прямые последствия угроза устойчивому развитию региона, здоровью, генофонду и будущему проживающих в нем людей. Аральское море, которое когда-то было уникальным, красивым и одним из крупнейших закрытых водоемов в мире, практически находится на грани полного исчезновения и превратилось в беспрецедентную катастрофу и непоправимый ущерб жизни проживающего там […]

Батафсил

CУВ – ҲАЁТ МАНБАИ ундан самарали фойдаланиш давр талаби

Сув – тириклик кафолати. Уни беҳуда сарфлаш келажакка нисбатан қилинган хиёнат ва эътиборсизлик билан баробардир. Шу боис халқимиз азалдан ушбу бебаҳо неъматни юксак қадрлаб, “Сувга тупурма”, “Қудуққа тош ташлама”, “Ариққа супринди ташлама” каби  ўгитларни бежиз айтишмаган.   Маълумки, дунё миқёсида ушбу бебаҳо неъматни асраш, ундан оқилона фойдаланишга алоҳида эътибор берилади. Хусусан, сув ресурслари билан боғлиқ муаммоларни бартараф этиш, уларни асраш ва тиклаш учун аниқ чоралар кўрилмоқда. Аммо оби ҳаётдан оқилона фойдаланиш, оқова сувларнинг ифлосланиши каби ҳолатларнинг учраб туриши ачинарлидир, албатта. Масалан, Германияда оқова сувларнинг ярмидан кўпи, АҚШда эса учдан бир қисми тўлиқ тозаланмай дарё ва кўлларга қуйилмоқда. Франция, Англия, Бельгия, Голландия, Япония […]

Батафсил

Қўқон ва Нукус шаҳарларида сувни тежаш бўйича эко-марафонлар бўлиб ўтди

Сув тежовчи технологияларни қўллаган ҳолда Қўқон шаҳрида (Фарғона вилояти) ўтказилган биринчи UzWaterАware эко-марафони доирасида бирваракайига бир нечта тадбир ўтказилди, суғориш харжларини 50 % камайтиришга имкон берувчи “гидрогель”дан фойдаланган ҳолда 2000 та кўчат ўтказиш бўйича маҳорат дарслари шулар жумласидан бўлди. Нукус шаҳрида эса эко-марафон Қорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилоятининг амалиётчи журналистлари ҳамда Бердах номидаги Қорақалпоқ давлат университети журналистика бўлими талаблари учун сув-экология мавзусини ёритиш бўйича тренинг тариқасида бўлиб ўтди. Тадбир Марказий Осиё минтақавий экология маркази томонидан Европа Иттифоқи томонидан молиялаштирилаётган UzWaterAware […]

Батафсил

Уммон олдида турсанг ҳам…

Марказий Осиёда содир бўлаётган экологик муаммоларнинг 90 фоизи сув билан боғлиқ, дейилганда биргина Орол денгизи назарда тутилмайди, албатта. Бу йил Ўзбекистон ҳудудларида, жумладан, Навоий вилоятида ҳам сув тақчиллиги кучли сезилди. Мутахассисларнинг башорат қилишларича 2025 йилга бориб дунё аҳолисининг учдан бир қисми кучли сув танқислиги шароитида яшай бошлайди. Хўш, ушбу қимматли табиий неъматдан қандай тежаб-тергаб ва оқилона фойдаланиш мумкин? ОАВ вакиллари ва эколог-экспертлар ана шу саволга жавоб қидириб кўришди. Бу «UzWaterAware» сув масалаларидан хабардорлик лойиҳасини амалга ошираётган Европа Иттифоқи молиявий кўмагида […]

Батафсил

Мўйноқ туманига Жиззахдан 12 тонна озиқ-овқат маҳсулотлари етиб келди

O‘zLiDeP Жиззах вилоят Кенгаши ва Жиззах вилоят Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси ташаббуси билан партия фаоллари, вилоятдаги тадбиркорлар ва фермерларнинг беминнат ҳиссаси —  гўшт, мева, ўсимлик ёғи, картошка, гуруч, пиёз, сабзи ҳамда тоза ичимлик суви жами 12 тонна озиқ-овқат маҳсулотларини жамлаган автокарвон Қорақалпоғистон Республикаси Мўйноқ туманига етиб келди.  Бу ҳақда O’zLiDeP Қорақалпоғистон Республикаси Кенгаши матбуот хизмати    хабар бермоқда. – Партиямиз фаоллари Қорақалпоғистон Республикаси Мўйноқ тумани ва Оролбўйи минтақасида юзага келган экологик вазиятнинг салбий оқибатларнинг олдини олиш ва […]

Батафсил

Ўзбекистонда бу йил яна сув танқислиги юз берадими?

Айни пайтда Чорбоғ сув омборида 512,5, Тошкент сув омборида 161,47 ва Оҳангарон сув омборида 79,05 миллион метр куб сув захираси мавжуд бўлиб, сув омборларидаги сув захираси 2018 йилнинг мос даврига нисбатан 135 миллион метр кубга камайган. Ўтган йил эса ушбу сув омборларидаги сув заҳираси 2017 йилга нисбатан 7 фоизга камайиб, қарийб 400 минг гектар суғориладиган майдондаги экинларни суғоришда ўзига хос қийинчиликлар туғдирганди. Ушбу статистик маълумотлар соҳа мутасаддилари зиммасига қўшимча масъулият юклаши табиий. Лекин бу йил тоғларга қор ўтган йилгига нисбатан анча […]

Батафсил

Олтиндан қиммат обиҳаёт

Ҳозирданоқ дунёдаги аҳолиси 10 млн кишидан ортиқ 23 мегаполис ичимлик суви танқислиги ва оқава тизимлар етишмаслигидан азият чекмоқда. Энг мураккаб вазият Хитойда. Мамлакатдаги 600 шаҳардан 550 таси юқоридаги муаммога озми-кўпми дуч келган. Ҳиндистонда ҳам аҳвол ҳавас қилгудек эмас. Келажакда сувга талабнинг ошиб бориши қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари, яъни озиқ-овқат муаммосини келтириб чиқаради.

Батафсил

Энг танқис ва ҳисобли манба. Миллионлаб инсонлар уни қидириб қитъадан қитъага кўчиб юришга мажбур бўлади

Фото: «UN.org» Экиннинг қони, деҳқоннинг жони бўлган сув масаласи бугунги кунда жаҳоншумул муҳим муаммолардан бирига айлангани рост. Обиҳаёт – тириклик ва ҳаёт манбаи. Сувнинг ифлосланиши табиийки, экологик муаммоларни ҳам келтириб чиқарди. Бутунжаҳон сув куни Бирлашган Миллатлар Ташкилоти томонидан 22 март – «Бутунжаҳон сув куни» деб эълон қилиниб, 1993 йилдан буён халқаро миқёсда кенг нишонлаб келинади. Бундан мақсад инсониятни сувдан самарали фойдаланиш ва уни асраш, сув ресурсларини келажак авлодга яхши ҳолатда етказиб беришдир. Бугунги кунда 2,1 миллиарддан зиёд инсон уй шароитида хавфсиз […]

Батафсил

СУВ МУАММОЛАРИНИ ЁРИТИШДА ГЕРМАНИЯ ТАЖРИБАСИ ҚЎЛ КЕЛАДИ

Марказий Осиё минтақавий экология маркази (МОМЭМ) томонидан Германининг BORDA уюшмаси билан ҳамкорликда Европа Иттифоқи томонидан молиялаштирилаётган “Ўзбекистонда сув ва экологиянинг барқарор тараққиёти йўлида саводхонликни ошириш ва ҳамкорлик, Таркиб 3” (UzWaterAware) лойиҳаси доирасида ташкил этилган давлат ташкилотларининг матбуот хизматлари ва мамлакатимиздаги ОАВ вакиллари учун самарали кампаниялар ташкил этиш ҳамда маҳаллий ва миллий даражада сув ва экология муаммоларини ёритишда турли инструментларни қўллаш бўйича тренинг Тошкент шаҳрида бўлиб ўтди. Тренингнинг асосий мақсади Европа тажрибаси асосидаги энг яхши амалиётларни, конструктив журналистика, янгиликларни баён этиш, турли мақсадли […]

Батафсил

СУВ — ҲАЁТ МАНБАИ

Ер юзидаги 7 миллиарддан ошиқ аҳолининг 1,2 миллиарди тоза ичимлик сувига муҳтож, 2,3 миллиард одам санитария ҳолати талаб даражасига жавоб бермайдиган сувдан фойдаланишга мажбур бўлмоқда ТАБИАТ бойликлари орасида сув алоҳида аҳамиятга эга бўлиб, у  тириклик манбаидир. Зеро, инсоният ҳаёти сув ва сув манбалари, аввало, чучук сувдан тежамкорлик асосида фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилишни тақозо этади. Таъкидлаш жоизки, бугунги кундаги табиий офатлар, сув тошқинлари, сув етишмовчилиги, сув ресурсларининг ифлосланиши ва трансчегаравий сув муаммолари дунё халқларини яна бир бор сув ресурсларига нисбатан […]

Батафсил

Қорақалпоғистонлик доцентлар Орол тубига саксовул билан бирга бошқа ўсимликни экишни таклиф этмоқда

Оролнинг қуриган майдонида олиб борилаётган ишлар, хусусан, саксовул экиш борасидаги ҳаракатлар нафақат юртимиз, балки жаҳон ҳамжамиятининг эътиборини тортмоқда. Ҳудудда яшил қоплама яратиш юмушларига мамлакатимиздаги ҳар бир давлат ва жамоат ташкилоти ўз улушини қўшиш истагини билдираётгани диққатга сазовор. Қайсидир вазирлик ва ташкилот вакиллари экиш ишларида фаол қатнашаётган бўлса, яна қайсидир ташкилот ҳашарчиларга ўз ихтиёри билан озиқ-овқат маҳсулотлари жўнатаётир. Нукус давлат педагогика институти доцентлари Абдураҳмон Сапаров ва Муратбай Балтабаев ҳам бу борада ўз таклифларини билдирди. Яъни, Орол денгизининг қуриган майдонига саксовул билан […]

Батафсил

“Гулчинор”га сув келди! Етти ой аввал кўтарилган муаммо ҳал бўлди

  Избоскан туманидаги “Гулчинор” кўчасида яшовчи аҳоли кўп йиллардан бери сув муаммоси билан курашиб келади. Ҳудудда сув танқислиги боис одамлар сувни олис масофадан ташиб келишга мажбур. Тўғри, аҳолининг бу масалада тегишли ташкилотга мурожаатидан сўнг амалий ҳаракат бошланди. Бироқ бошландию… иш ярмига ҳам етмай тўхтаб қолди. Маҳаллий аҳоли вакилларининг айтишича, 2018 йилнинг август ойида ичимлик суви қувури ётқизиш учун кўчада олиб борилган қазув ишлари, мана, етти ой ўтса-да ҳамон шу ҳолатда ётибди, трубадан дарак йўқ. Ичимлик суви трубаларининг келиши эса “ана келади, […]

Батафсил

Орол денгизининг тарихига бир назар

XII-XIII асрларда Орол денгизи сатҳининг пасайиши минтақадаги ижтимоий-сиёсий аҳволга ўз таъсирини ўтказади. Мўғулларнинг бостириб келиши натижасида Хоразм пойтахти Кўҳна Урганч атрофидаги дамба ва тўғонларнинг бузилишига сабаб бўлади. Бу эса Амударё сувининг яна Сариқамиш чуқурлигига оқишига олиб келди. Сариқамиш кўли тўлиб-тошиб, ортиқча сувлар Узбой ўзани орқали Каспий денгизига тушади. Бу ҳол кўп вақт давом этмасада Орол денгизи садҳи 48-50 метр кўрсаткичга тушиб қолади.

Батафсил

ОБИҲАЁТ МАМОТ ЁҚАСИДА

Жумракни ёпиб юринглар қизлар
Сизга нима, халал беряптими?
Қаранг қанча сув увол бўлди, шундай пастга босиб қўйсангиз жумрак ёпилади, қийин эмас-ку?
Сув сизникими, давлатники. Сиздан кетаётгани йўқ, ишингиз бўлмасин.

Батафсил

СУВ ТЕКИН БЎЛИШИ КЕРАКМИ?

Республика Сув хўжалиги вазирлиги мутахассиси Нодирбек Мадибоевнинг айтишича, Ўзбекистонда ишлатиладиган сув ресурсларининг йиллик умумий миқдори 54 млрд.м3 ни ташкил этади ва 80% (43 млрд.м3) Тожикистон ва Қирғизистонда, атиги 20% (11 млрд.м3) мамлакатимизда ҳудудида шаклланади. Энг кўп улушдаги (49 млрд.м3) сув қишлоқ хўжалигига йўналтирилади, иккинчи ўринда коммунал хўжалигига 2.4 млрд.м3 (4.4%) сув етказиб берилади.

Батафсил

Боғда сувни тежаш сирлари

Дарахтларнинг сувга бўлган эхтиёжини аниқлаш учун парланиш, ёғингарчилик, сув шўрлигининг даражаси ва дарахтларни парваришлаш самарадорлигини билиш муҳим аҳамиятга эга. Одатда боғбонлар катта ҳудудларда суғоришнинг сифатини, миқдорини ва оралиғини назорат қила олмайдилар, шу сабабли боғ яратишдан аввал  суғориш имкониятларини ўрганиб чиқиш зарур.

Батафсил

Оролнинг Каспийга оқиб кетгани тахмин қилинаётган ҳудуд кўрсатилди

Яқинда қорақалпоғистонлик таниқли журналист, ёзувчи Ўмирбай Ўтеулиевнинг “Эркин Қарақалпақстан” газетасида “Қоратеран” — Оролнинг учинчи кўзи, тўртинчиси қаёқда? деган қизиқарли мақоласи чоп қилинди. Мақолада таъкидланишича, Орол билан Каспийнинг ўртасида боғловчи ер ости дарёси мавжуд, лекин бу далил негадир ҳамон сир тутиб келинмоқда. — Орол билан Каспийни боғлаб турган ер ости дарёлари мавжуд эканлиги ҳақида хаёлий ва илмий фаразлар, афсона-ҳикоялар мавжуд. Балиқчи боболаримиз “Оролнинг тўртта кўзи бор, биринчиси, денгизнинг қоқ марказида. У ерда сув ўтовнинг катталигидай келадиган чуқурга гирдоб бўлиб ер тагига […]

Батафсил

Орол денгизининг қуриган тубидан чучук сув топилгани ростми?

 Қорақалпоғистон Республикаси Мўйноқ туманидан 200 километр, Нукусдан 400 километр олисда Возрождение оролининг Шағала деб номланувчи жойи бор. Ўша ҳудуддан – Орол денгизининг қуриган майдонидан чучук сув топилди.  Куни кеча – 26 январь куни сув кўзининг топилиши муносабати билан тантанали тадбир ўтказилди. Тадбирда қатор вазирлик ва идоралар раҳбарлари, мўйноқликлар ҳамда Оролнинг қуриган майдонида меҳнат қилаётган ҳашарчилар қатнашди. Тадбирда Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси М.Ерниязов йиғилганларни ушбу муҳим янгилик билан қутлади. Оролнинг қуриган майдонига жорий йилда 500 минг гектар ерга саксовул экиш белгиланди […]

Батафсил

 Оролнинг қуриган майдонида чучук сув топилди 

Қорақалпоғистон Республикаси Мўйноқ туманидан 200 километр, Нукусдан 400 километр олисда Возрождение оролининг Шағала деб номланувчи жойи бор. Ўша ҳудуддан – Орол денгизининг қуриган майдонидан чучук сув топилди.  26 январь куни сув кўзининг топилиши муносабати билан тантанали тадбир ўтказилди. Тадбирда қатор вазирлик ва идоралар раҳбарлари, мўйноқликлар ҳамда Оролнинг қуриган майдонида меҳнат қилаётган ҳашарчилар қатнашди. Тадбирда Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси М.Ерниязов йиғилганларни ушбу муҳим янгилик билан қутлади. Оролнинг қуриган майдонига жорий йилда 500 минг гектар ерга саксовул экиш белгиланди ва ҳозирда республикамизнинг барча ҳудудларидан […]

Батафсил

ИЧИМЛИК СУВИ НЕГА ТАНҚИС?

Бир тонна аммиак олиш учун ишлатиладиган 1000 м.куб сув бу ўрта ҳисобда 300 000 минг кишини кундалик ичадиган сувини ёки 6000та кишини суткалик барча зарурий эҳтиёжини қоплаган бўлар эди. Шунингдек, саноат корхоналарида ишлаб чиқаришда ишлатиладиган катта миқдордаги сувни тегишли тартибда тозаламасдан дарё ва денгизларга қуйиб юборилиши аҳволни оғирлаштирмоқда.

Батафсил

ВИРТУАЛ СУВ: ҚАНДАЙ ИСТЕЪМОЛ ҚИЛИНАДИ?

Виртуал сувни истеъмол қилиб бўладими деяётгандирсиз. Кўз ўнгингизга компьютер ўйинларида мавжланаётган кўл ва денгизлар келган бўлишиям мумкин. Аслида виртуал сув нима? Виртуал сув деганда биз ҳар куни истеъмол қилаётган озиқ-овқат маҳсулотларини етиштириш учун сарфланган сув ҳамжи тушунилади.

Батафсил

ИНСОНИЯТГА СУВ ТАНҚИСЛИГИ ТАҲДИД СОЛМОҚДА

Жаҳон бўйича кейинги юз йилда дунёда сув истеъмоли 7 фоизга ошиб, ҳар бир инсон учун ажратилиши мумкин бўлган сув ҳажми 60 фоизга қисқарган. Келгуси 25 йил ичида сув захиралари яна икки маротабага камайиш эҳтимоли мавжуд.  Амазонка, Миссисипи, Дунай, Волга, Днепр, Сирдарё ва Амударё каби дарёларнинг экотизими аянчли аҳволда. Агар глобал исиш жараёнлари давом этиб, инсоният экологияга бўлган муносабатини ўзгартирмаса, яқин йиллар ичида тоза сув танқислиги глобал муаммога айланади. Марказий Осиё минтақасидаги Экология марказининг мамлакатимиздаги филиали республика “Сувчи” бирлашмаси билан биргаликда […]

Батафсил

2018 ЙИЛДА ҚАШҚАДАРЁДА 6,41 МИЛЛИОН КУБОМЕТР СУВ ТЕЖАЛДИ

1875 гектар майдонга томчилатиб, 13020 гектар майдонга кўчма эгилувчан қувурлар, билан суғориш ташкил этиб, 19,53 миллион кубометр сув 1603 гектар майдондаги эгатларга плёнка тўшаб суғориш жорий қилинди. Натижада 6,41 миллион  кубометр об-ҳаётни  иқтисод қилишга эришилди.

Батафсил