ЖОНИВОРЛАРНИ УРИБ ЮБОРГАН ҲАЙДОВЧИЛАР НЕГА ЖАРИМАГА ТОРТИЛМАЙДИ?

Сўнгги пайтлари юртимизда  ҳайдовчилар томонидан жониворларни машинада уриб юбориш ҳолатлари кўпаймоқда. Ҳайвон ва қушлар нобуд бўлиб,  чалажон бўлиб қолганларга эса ҳаттоки  инсонийлик юзасидан ёрдам ҳам кўрсатилмайди. Масалан, ўтган ҳафта Қуйлуқ -1 да  итни уриб юборишган, чалажон кучукка утган кетган сув, нон бериб туришган.

Кечагина ekologuz телеграм канали  обуначиларидан бири:  “Олий Мажлис биноси ёнида анчадан буён пойтахтда йўқ бўлиб кетган олмахонни машина  уриб юборди. Ҳеч бўлмаса жасадини четга олай деб тўхтадим, карнтин пайтида яна пайдо бўлишибди. Афсус, уриб юбориб, хаттоки тўхтамади ҳам” деб ёзган.

2020 йил 21 апрель куни ижтимоий тармоқларда “Тошкент

да Матиз йўлда юрган туяни уриб учирворди. Туя жойида ўлди” сарлавҳали видео тарқалди.

ИИВ ЙҲХББ Ахборот хизмати маълум қилишича. ушбу видеодаги ҳолат ўрганилган. Ҳодиса эса 2019 йил 11 июнь куни соат 23:45 ларда содир бўлган. Ҳайдовчи С.К. фуқаро Д.Л.га тегишли “Matiz” русумли транспорт воситасини тегишли меъёрий ҳужжатларсиз Тошкент шаҳар, Бектемир тумани ҳудудида Олтинтопган кўчаси бўйлаб, Бектемир шоҳ кўчаси томонга бошқариб кетаётиб, унга нисбатан қарама-қарши юриб келаётган она туяни уриб юборган.

Ҳайдовчи автомобилни тўхтатмагани оқибатида йўлнинг ўнг қаторидаги иккинчи туяни ҳам ур

иб юборган ва машинаси билан ағдарилиб кетиб, тан жароҳати олган.

Урилган биринчи туя жароҳат олган, иккинчи туя эса ҳодиса жойида ўлган.

Аниқланишича, туялар фуқаро М.К.га тегишли бўлиб, улар боғлаб қўйилган жойидан бўшалиб, автомобиль йўлига чиқиб қолган.

Ҳолат юзасидан тўпланган ҳужжатлар кўриб чиқишлик учун Тошкент шаҳар, Бектемир тумани маъмурий судига юборилган.

Жорий йилнинг 7 январь куни Бектемир тумани маъмурий суди томонидан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги Кодекснинг тегишли моддаларига асосан, фуқаро С.К.га нисбатан БҲМнинг 5 баравари, фуқаро Д.Л.га нисбатан БҲМнинг 3 баравари ва туялар эгаси М.К.га нисбатан БҲМнинг ½ қисми миқдорида жарима жазоси тайинланган.

Агарда йўлда йўл патруль ҳодисаси оқибатида ёввойи жониворлар нобуд бўлсачи?

2019 йили Урганч-Нукус йўналишида аввал қум мушугини, кейин Ўзбекистон Қизил китобига киритилган Бухоро буғуси енгил машина уриб юборилиши оқибатида ҳалок бўлгани, Самарқандда эса алабай зотли итни устига  машинасини ҳайдаган ҳайдовчи “Меҳр ва оқибат” ННТ ходимлари томонидан жаримага тортилишига эришилгани ижтимоий тармоқларда тарқалган эди. Аммо мазкур ҳолатларда (Самарқанддан ташқари)  ҳайдовчилар  умуман жаримага тортилмаган.   Бу фақатгина ижтимоий тармоқ фойдаланувчилари хабар топган ҳолатлар холос, аммо йилига нечта жониворлар йўлда ҳалок бўлади? Афсуски, Ўзбекистонда бундай статистика юритилмайди.

Хорижий мамлакатларда бу борада аҳвол қандай?

Қўшни Қозоғистонда йўлда жониворларни уриб юбориш, энг кам  иш ҳақининг 20 маротабасигача (48 100 тенге) жаримага тортилади ёки 6 ойгача автотранспорт бошқарувидан маҳрум қилинади.

Жанубий Африка Республикасида жорий этилган қоидга кўра, трассада кетаётганингизда ҳайвонлар дуч келса, улар ўтиб кетмагунча ҳаракатланишингиз мумкин эмас.

Россияда  ёввойи ҳайвонларни уриб юбориш 200.000 рублгача, хаттоки юмронқозиқни босиб ўлдириш 50 рублгача, урдакни -300, олмахонни уриб юбориб, ўлдириш 250 рублгача жаримага асос бўлади.

Жанубий Кореяда ҳайвон ва қушларни  йўлда уриб юбориш  жарима, ҳайдовчилик гувоҳномасининг олиб қўйилиши, маъмурий ҳибсга олиниш, Қизил Кмтобга киритилган жониворлар учун 1 йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазорали  қўлланилади.  Айни пайтда бундай йўл-патруль ҳодисаларини камайтириш мақсадида  53 йўл участкаларида  2 474 км. лик тўсиқлар қўйилган. Чехия, Франция, Белгия, АҚШ, Корея, Хитой, Япония ва бошқа мамлакатларда  ҳайвонларнинг автомобил трассаларидан хавфсиз ўтишлари учун “яшил кўприклар”, “яшил тунеллар” қурилган.

Ўзбекистоннинг ташқи имижи қисман жониворларга муносабат билан ҳам шаклланади.  Мамлакатимизда йирик халқаро ва миллий тадбирлар (“Шарқ таронаси мусиқа фестивали”) олдидан итларнинг заҳарланиши, Мустақиллик байрами арафасида Майдон узра қушларнинг отиб ўлдирилиши ва ҳоказолар  интернетда нафақат юртдошларимиз, балки хорижий ўқувчилар томонидан ҳам ўқилади. Мамлакат ҳақида умумий тасаввурнинг шаклланишига сабаб бўлади.

Йўлда автотранспорт томонидан уриб кетилан жониворлар тирик  қолган ҳолда ҳам уларни қабул қилиб, биринчи ёрдам кўрсатадиган  реабилитация Марказлари мавжуд эмас.  Айнан Ҳукумат томонидан ЙПҲ оқибатида жабрланган жониворларга ёрдам кўрсатиш марказлари Ветеринария Қўмитаси қошида очилишига ёрдам берилса,     Экология  ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси эса бундай  бемеҳр,  уриб юборилган жониворнинг гуноҳидан, уни жонини асраб қолишдан кўра, машинаси тирналгани ташвишга соладиган ҳайдовчиларга нисбатан чора кўришса мақсадга мувофиқ бўларди. Албатта  мазкур масаланинг қонунчилик асосларини яратиш зарур, буни Экологик партия депутатларидан сўраб қолар эдик. Ушбу муаммо, айниқса катта трассаларда жуда долзарб. Бунга ДАН ходимлари ва камераларини ҳамкорлик асосида жалб қилинса, балки  ривожланган, инсону-ҳайвонларнинг ҳуқуқлари  ҳимояланадиган давлатлар қаторига кириш томон бир қадам ташлармидик?

Наргис Қосимова