JAYHUN TUGAGAN JOY

Sayg‘oqlar qadim zamonlardan beri Markaziy Osiyo hududida yashab keladi. Ajdodlarimiz ushbu hayvonlar ularning xonadonini, yerlarini va Vatanini har qanday evilikdan asraydi degan e’tiqod bilan ularni doimo muhofaza qilishgan. Ammo XX asr oxiri va XXI asr boshlari Markaziy Osiyo, jumladan O‘zbekiston ekotizimining muhim bo‘g‘ini bo‘lgan ushbu tinchliksevar hayvonlarning ommaviy qirib tashlanishi bilan yodda qoldi. Bugungi kunda respublika hududida ular deyarli qolmagan, «Sayg‘achiy» buyurtmaxonasi esa amalda bo‘shab qolgan. Sayg‘oqlar populyasiyasini tiklash mumkinmi?

Baurjon Sugurov butun umrini Qoraqalpog‘istonning Qo‘ng‘irot tumanida joylashgan Qubla-Ustyurt posyolkasida o‘tkazgan. Magistral gaz quvurida ishlayotgan u so‘nggi paytlarda oilasi bilan Qoraqalpog‘iston Respublikasi poytaxti Nukus shahriga ko‘chib o‘tish haqida tobora ko‘proq o‘ylamoqda. Buning sababi bitta: 1964-yilda magistral gaz quvuri qurilishi davrida barpo etilgan posyolka bugungi kunda unutilgan va chekka aholi manzilini eslatadi.

Echkiemar sudralib yuruvchilar ichida eng aqlli hayvonmi? Nega hovlingizga doimo ilon kiradi? Bitta kaltakesak bir tunda 500 tagacha chivinni eydimi? Echkiemar go‘shti saratonni davolaydimi? Kaltakesakni ushlagan inson pes kasalligiga chalinadimi? Afsuski, sudralib yuruvchilardan aksariyat aholi qo‘rqadi. Mazkur qo‘rquv ularni asosiz o‘ldirilishiga olib kelmoqda. Bugungi kunda O‘zbekistonda sudralib yuruvchilarning 64 turi yashaydi. Ularning 21 (33,9%) tasi kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida bo‘lib, O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitabiga kiritilgan. Sudralib yuruvchilarni o‘rganuvchi fan gerpetologiya deb ataladi. Gerpetologiya qadimgi yunon tilidan olingan bo‘lib, ἑρπετόν — "sudraluvchi, ilon, hayvon", lotin tilida esa "so‘z, nutq" ma’nosini anglatadi va amfibiyalar hamda sudralib yuruvchilarni o‘rganadigan zoologiya bo‘limi hisoblanadi.

Bugun ekologik muammolar haqida juda ham ko‘p gapirilmoqda. Bu tabiiy. Zero, har birimizning hayotimiz, sog‘lig‘imiz, farovon turmushimiz bevosita atrof-muhitning tozaligi, sofligiga bog‘liq. Bugungi kunda tabiat va aholi salomatligini muhofaza qilish, ekologik xavfsizlikni ta’minlash, ekologik-huquqiy munosabatlarni tartibga solishda qonun hujjatlarining ahamiyati katta. Davlat ekologik siyosatining muvaffaqiyatli olib borilishi qonunchilik hujjatlarining holati va takomillashtirilishiga bevosita bog‘liq. Shunday ekan, ekologik qonunchilikni bosqichma-bosqich va tizimli takomillashtirib borish davlatning eng muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. Suhbatdoshimiz, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish masalalari qo‘mitasi a’zosi Sergey Vladimirovich Samoylov bilan O‘zbekistonda ekologiya sohasida qonunchilikning yangilanishi, bugungi kundagi mavjud ekologik muammolar haqida suhbatlashdik.