Qashqadaryo viloyati Koson tumanida dehqonchilik faoliyati bilan shug‘ullanish uchun yer maydonini ijaraga olgan Xitoy fuqarolari qurbaqalarni tutib, ularning terisini shilayotgani va keyinchalik qovurib, iste’mol qilayotgani aks etgan videolar ijtimoiy tarmoqlarda tarqaldi. Mazkur videolar jamoatchilik e’tiborini tortib, yovvoyi hayvonlarga munosabat, biologik xilma-xillikni muhofaza qilish hamda yovvoyi hayvonlarni tutish va ulardan foydalanish tartibiga oid savollarni yuzaga keltirdi.

Hozircha videolarda aks etgan qurbaqalarning qaysi turga mansubligi, ular tabiiy muhitdan tutilganmi yoki boshqa manbadan olinganmi, shuningdek, ularni tutish va iste’mol qilish uchun tegishli ruxsatnomalar mavjud yoki mavjud emasligi haqida rasmiy tasdiqlangan ma’lumotlar keltirilmagan. Shu sababli hodisaning barcha tafsilotlari aniqlanmasdan turib, muayyan qonunbuzarlik sodir etilgan deb qat’iy xulosa chiqarish to‘g‘ri bo‘lmaydi.

Qanday masalalar o‘rganilishi kerak?

1. Qurbaqalarning turini aniqlash

Birinchi navbatda, videolarda aks etgan amfibiyalarning biologik turi mutaxassislar tomonidan aniqlanishi lozim. O‘zbekistonda uchraydigan amfibiyalarning ekologik ahamiyati turlicha bo‘lib, ayrim turlar muhofazaga muhtoj bo‘lishi mumkin. Agar videodagi hayvonlar O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan yoki qonunchilik bilan alohida muhofaza qilinadigan turlarga mansub bo‘lsa, ularni tutish masalasi tegishli maxsus talablar asosida baholanishi kerak.

2. Qurbaqalarni tutish holatiga huquqiy baho berish

Yovvoyi hayvonlarni tabiiy muhitdan tutish ularning turiga, tutish maqsadiga, hududning huquqiy maqomiga va amaldagi qonunchilik talablariga bog‘liq. Shu bois mas’ul tashkilotlar qurbaqalar qayerdan tutilgani, qancha miqdorda ovlangani, bu faoliyat uchun ruxsat talab etiladimi va zarur ruxsatnomalar mavjudmi, degan savollarga aniqlik kiritishi kerak.

Shuningdek, yer maydonining qishloq xo‘jaligi maqsadida ijaraga berilgani yovvoyi hayvonlarni istalgan usulda tutish yoki ulardan foydalanish huquqini avtomatik ravishda bermasligi inobatga olinishi lozim.

3. Yovvoyi hayvonlarni iste’mol qilishning qonuniyligi va xavfsizligi

Videolarda qurbaqalarning terisi shilinib, qovurilayotgani ko‘rinishi ularning iste’mol uchun xavfsiz yoki qonuniy ekanini o‘z-o‘zidan anglatmaydi. Bunda hayvonlarning turi, kelib chiqishi, sanitariya talablari va ularni ovlashga oid cheklovlar alohida tekshirilishi kerak.

Bundan tashqari, amfibiyalar ayrim parazitlar va kasallik qo‘zg‘atuvchilarini tashishi mumkin. Noto‘g‘ri ishlov berish yoki yetarli darajada pishirmaslik inson salomatligi uchun xavf tug‘dirishi ehtimoli mavjud.

4. Ekotizimga ehtimoliy ta’sirni baholash

Qurbaqalar tabiatda muhim ekologik vazifalarni bajaradi. Ular ko‘plab hasharotlar va boshqa umurtqasizlar bilan oziqlanadi, o‘z navbatida qushlar, sudralib yuruvchilar va boshqa hayvonlar uchun ozuqa manbai hisoblanadi. Ularning tabiiy muhitdan ko‘p miqdorda olib qo‘yilishi mahalliy ekotizimdagi oziq zanjirlariga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Shuning uchun tekshiruv davomida hayvonlar soni, tutish usuli, hududning ekologik holati va biologik xilma-xillikka yetishi mumkin bo‘lgan zarar ham o‘rganilishi maqsadga muvofiq.

Qaysi tashkilotlar holatni o‘rganishi kerak?

Mazkur vaziyat yuzasidan quyidagi mas’ul tashkilotlar vakolatlari doirasida ish olib borishi lozim:

• Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi sohasidagi vakolatli organlar — qurbaqalarning turini, ularni tutish holatini va tabiatni muhofaza qilish qonunchiligi talablariga rioya etilganini tekshirish.

• Ichki ishlar organlari — zarurat bo‘lsa, holatni aniqlash va tegishli huquqiy choralarni ko‘rishda vakolatlari doirasida ishtirok etish.

• Veterinariya va sanitariya nazorati bo‘yicha vakolatli xizmatlar — hayvonlarni iste’mol qilish bilan bog‘liq ehtimoliy sanitariya va oziq-ovqat xavfsizligi masalalarini baholash.

• Mahalliy hokimlik va tegishli qishloq xo‘jaligi tashkilotlari — yer maydonining ijara shartlari va undan foydalanish holatiga oid zarur ma’lumotlarni taqdim etish.

Tekshiruv natijalari asosida qonunbuzarlik aniqlangan taqdirda, amaldagi qonunchilikka muvofiq tegishli choralar ko‘rilishi kerak. Shu bilan birga, barcha shaxslarning harakatlariga dalillar asosida, xolis va qonuniy baho berilishi muhim.

Jamoatchilik uchun ochiqlik muhim

Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videolar bo‘yicha rasmiy tekshiruv o‘tkazilishi va uning natijalari jamoatchilikka ma’lum qilinishi lozim. Xususan, qurbaqalarning turi, ularning muhofaza maqomi, tutish holatining qonuniyligi hamda aniqlangan qoidabuzarliklar yuzasidan rasmiy izoh berilishi jamoatchilikdagi savollarga aniqlik kiritadi.

Shuningdek, hodisani milliy yoki madaniy mansublik bilan bog‘lab umumlashtirishdan saqlanish kerak. Huquqiy baho shaxslarning fuqaroligiga emas, balki ularning aniq harakatlari, mavjud dalillar va amaldagi qonunchilik talablariga asoslanishi lozim.

Xulosa: Qashqadaryo viloyati Koson tumanida qurbaqalarni tutish, terisini shilish va iste’mol qilish aks etgan videolar yuzasidan vakolatli tashkilotlar tomonidan batafsil o‘rganish o‘tkazilishi zarur. Qurbaqalarning turi va muhofaza maqomi aniqlanib, ularni tutish, saqlash va iste’mol qilish qonuniyligi tekshirilishi kerak. Agar qonunbuzarlik holatlari tasdiqlansa, aybdor shaxslarga nisbatan qonunchilikda belgilangan choralar ko‘rilishi lozim.

Izoh: Ushbu material ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videolar va taqdim etilgan ma’lumotlar asosida tayyorlangan. Vakolatli organlarning rasmiy xulosasi mavjud bo‘lmagani sababli, hodisaning ayrim tafsilotlari hozircha tasdiqlanmagan.