Kanada hukumati ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat hududining taxminan 9 foizini chuchuk suv egallaydi. Kanada dunyodagi muhim chuchuk suv zaxiralariga ega davlatlardan biri bo‘lib, uning ko‘llari, daryolari va boshqa suv havzalari tabiiy landshaft hamda ekologik muvozanatni saqlashda katta ahamiyatga ega.
Kanadada qancha ko‘l bor?
Kanadadagi ko‘llarning aniq soni ularni hisoblashda qo‘llanadigan mezonlarga bog‘liq. Keng tarqalgan ilmiy baholashlardan biriga ko‘ra, mamlakatda maydoni 0,1 kvadrat kilometrdan katta bo‘lgan taxminan 879 mingta ko‘l mavjud. Kichik ko‘l va suv havzalari ham hisobga olinsa, ularning umumiy soni millionlabga yetadi.
Ayrim manbalarda Kanadada dunyodagi barcha ko‘llarning qariyb 60 foizi joylashgani qayd etiladi. Biroq bu ko‘rsatkich hisoblash usuli va ko‘l sifatida qabul qilinadigan suv havzalarining minimal o‘lchamiga bog‘liq. Shu sababli uni barcha manbalar tomonidan tasdiqlangan yagona raqam sifatida qabul qilish to‘g‘ri emas.
Ko‘llar qanday shakllangan?
Kanadadagi ko‘llarning katta qismi muzlik davrlarida shakllangan. Taxminan 10–20 ming yil avval Shimoliy Amerikaning ulkan hududlarini qalin muz qatlamlari qoplagan. Muzliklar siljishi davomida yer yuzasini yemirib, chuqurliklar hosil qilgan va tabiiy relyefni o‘zgartirgan.
Iqlim isib, muzliklar chekingach, hosil bo‘lgan chuqurliklarning ko‘pchiligi suv bilan to‘lgan. Natijada bugungi Kanada landshaftining ajralmas qismiga aylangan minglab ko‘llar vujudga kelgan. Ayrim ko‘llar esa daryolar faoliyati, tektonik jarayonlar va boshqa geologik hodisalar natijasida shakllangan.
Muzliklardan qolgan ko‘llar, ayniqsa, Kanada qalqoni deb ataladigan ulkan geologik hududda ko‘p uchraydi. Ushbu hudud mamlakatning markaziy va sharqiy qismlarining katta maydonlarini egallaydi.
Kanadadagi eng yirik ko‘llar
Kanada hududida dunyodagi eng katta chuchuk suv ko‘llaridan ayrimlari joylashgan. Ularning maydoni o‘n minglab kvadrat kilometrga yetadi.
| Ko‘l nomi | Taxminiy maydoni |
|---|---|
| Superior ko‘li | 82 100–83 300 km² |
| Guron ko‘li | 59 500–59 800 km² |
| Buyuk Ayiq ko‘li | 30 200–31 792 km² |
| Buyuk Qullar ko‘li | 27 000–28 570 km² |
| Vinnipeg ko‘li | 24 387–24 600 km² |
Ko‘rsatkichlar manba va o‘lchash usuliga qarab farq qilishi mumkin. Superior va Guron ko‘llari Kanada hamda AQSH o‘rtasida joylashgan.
Superior ko‘li suv yuzasi maydoni bo‘yicha dunyodagi eng katta chuchuk suv ko‘li hisoblanadi. U Shimoliy Amerikadagi Buyuk ko‘llar tizimining bir qismi bo‘lib, suv ta’minoti, kemachilik, baliqchilik, turizm va mintaqaviy iqtisodiyot uchun muhim ahamiyatga ega.
Buyuk Ayiq va Buyuk Qullar ko‘llari Kanadaning shimoli-g‘arbiy qismida joylashgan. Ular mamlakatning eng yirik ichki suv havzalari qatoriga kiradi. Manitoba provinsiyasidagi Vinnipeg ko‘li esa mahalliy aholi, baliqchilik va tabiiy ekotizimlar uchun muhim suv manbai hisoblanadi.
Kanada dunyo chuchuk suv zaxiralarining qancha qismiga ega?
Kanada dunyodagi chuchuk suv resurslarining muhim qismiga ega. Ayrim baholashlarda mamlakat ko‘llari, daryolari va botqoqliklarida dunyo yuzaki chuchuk suv zaxiralarining taxminan 20 foizi mavjudligi qayd etiladi.
Biroq suv resurslari mamlakat bo‘ylab bir xil taqsimlanmagan. Kanadadagi suv oqimining taxminan 60 foizi shimol tomonga yo‘naladi. Shu bilan birga, mamlakat aholisining qariyb 85 foizi AQSH chegarasidan 300 kilometrgacha bo‘lgan hududlarda yashaydi.
Bu holat suv resurslarining katta qismi aholi zich joylashgan hududlardan uzoqda ekanini ko‘rsatadi. Shuning uchun ko‘llarning ko‘pligi suv ta’minoti bilan bog‘liq barcha muammolarni avtomatik ravishda hal qilmaydi. Suvni samarali boshqarish, infratuzilmani rivojlantirish va mavjud resurslardan oqilona foydalanish muhim hisoblanadi.
Ko‘llarning ekologik ahamiyati
Kanada ko‘llari ko‘plab baliqlar, suv qushlari, suv o‘simliklari va boshqa tirik organizmlar uchun tabiiy yashash muhitidir. Ko‘llar atrofidagi o‘rmonlar, botqoqliklar va qirg‘oq hududlari biologik xilma-xillikni saqlashga yordam beradi.
Suv havzalari mamlakat iqtisodiyotida ham muhim o‘rin tutadi. Ular aholini ichimlik suvi bilan ta’minlash, qishloq xo‘jaligi, sanoat va baliqchilikda foydalaniladi. Ko‘llar, shuningdek, turizm va dam olish uchun mashhur maskanlar hisoblanadi. Sayyohlar bu yerlarda qayiqda sayr qilish, baliq ovlash, suzish va tabiat qo‘ynida hordiq chiqarish imkoniyatiga ega.
Shu bilan birga, ko‘llar sanoat va maishiy chiqindilar, qishloq xo‘jaligi oqovalari hamda iqlim o‘zgarishi ta’siriga duch kelishi mumkin. Suv haroratining oshishi, muz qoplamining mavsumiy o‘zgarishi va ifloslantiruvchi moddalar suv ekotizimlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Shu sababli Kanadada suv sifatini nazorat qilish, tabiiy hududlarni muhofaza etish va chuchuk suv resurslaridan barqaror foydalanish muhim ekologik vazifalardan biri hisoblanadi.